Umut Yıldırım – İstiflenmiş Felaket ve Nefes: Hevsel’den Kavramsal Bir Tereddüt
Fatma Çelik – Belleğin Bahçesinde: Yerinden Edilmenin Ekolojisi
Rozelin Akgün – Hevsel: Karşılaşmaların İzleri
Moderatör: Ayça Yüksel
Yıkıntılar Arasında Araştırma ve Sanat İnisiyatifi olarak düzenlediğimiz “Yıkım, İz ve Tanıklığın İmkânı” başlıklı söyleşi serimizin dördüncü buluşması. Başta İstanbul, Diyarbakır, Mardin ve Hatay olmak üzere Türkiye ve yakın coğrafyalarda yaşanan yıkımlar ile bu yıkımlara dair farklı tanıklık tahayyüllerini odağına alan serinin dördüncü buluşmasında, Cenevre Yüksek Lisans Enstitüsü Antropoloji ve Sosyoloji Bölümü’nden Umut Yıldırım ile disiplinlerarası üretimler gerçekleştiren sanatçılar Fatma Çelik ve Rozelin Akgün bizlerle oldu. Oturum, Ayça Yüksel’in moderasyonunda gerçekleşti. Buluşmada Diyarbakır’a, kentin önemli kültürel ve ekolojik alanlarından biri olan Dicle Nehri ve Hevsel Bahçeleri’nde yaşanan yıkıma odaklanarak, bu alanların tanıklık ve hafıza tahayyülleri üzerine birlikte düşünme imkânı bulduk.
Umut Yıldırım: Umut Yıldırım, Cenevre Yüksek Lisans Enstitüsü’nde Antropoloji ve
Sosyoloji Bölümü’nde Yardımcı Doçent olarak görev yapmaktadır. Doktorasını Cambridge
Üniversitesi’nde Antropoloji alanında tamamlamıştır. Etnografik araştırma konuları arasında
savaş ve siyasi şiddet, devlet ve egemenlik, zorunlu göç ve kalkınmanın yanı sıra,
sömürgesizleştirme, sınıfsal ve ekolojik direniş pratikleri ile siyasi öznelik yer almaktadır.
Son donem calışmaları arasında Hevsel Bahçeleri üzerine bir makale ve ICI Berlin Press
tarafından 2023’te yayımlanan ve sanatçıları ve antropologları savaş, çevre ve bellek temaları
çerçevesinde buluşturan bir derleme kitabı bulunur. Umut, uzun süredir üzerinde çalıştığı, 18
yıla yayılan ve 2000’lerin başına odaklanan Diyarbakır etnografyasını tamamlama sürecinde.
Fatma Çelik: Ağırlıklı olarak video ve fotoğrafı bir mecra olarak kullanarak toplumsal
meselelerle kişisel deneyimler arasındaki ilişkilere odaklanır. Sanat pratiğini pedagoji eğitimi
ile harmanlayarak çocuk ve kadınlarla sanat temelli psiko-destek çalışmaları yürütüyor.
Sanatsal üretimiyle eşzamanlı olarak çeşitli sivil toplum örgütleriyle işbirlikleri yapmış ve bu
alanlarda yürütülen projelere katkıda bulunmuştur. 2012 yılında Nar Photos fotoğraf
kolektifine dahil olmasıyla başlayan belgesel fotoğraf ve video üretim süreçlerine Zîn
Kolektifle devam ediyor. Genellikle yaşadığı coğrafyada göç, kimlik, hafıza ve ekoloji gibi
meselelerin etrafında işler üretmeye çabaladı. Son dönem projelerinde zorunlu göçlerin neden
olduğu ekolojik, ırksal ve etnik şiddetin yerel bağlamını ele alıyor ve bu olaylara maruz kalan
insanların nasıl mücadele ettiklerini ve yaşam alanlarını yeniden nasıl inşa ettiklerini
göstermeye çabalıyor. Aynı zamanda Özgür Gündem üzerinden görünmeyen kadın emeği ve
hatırlama biçimleri üzerine belgesel bir film üzerine çalışıyor.
Rozelin Akgün: Diyarbakır (Amed) merkezli multidisipliner bir sanatçı ve araştırmacıdır.
Peyzaj mimarı olan Akgün beden, çevre ve malzeme ilişkisini biyomateryaller ve ekolojik
süreçler üzerinden inceler. Biyoplastik, biyo-deri ve fermente maddeler gibi yaşayan ve geçici
malzemelerle çalışır; bozuma, dönüşüm ve yenilenme ritimlerine duyarlı yerleştirmeler üretir.
İşlerinde gündelik karşılaşmalardan doğan kırılgan ittifakları görünür kılar; kimi zaman
artıkları ve kalıntıları yeniden dolaşıma katar. Kalıcılık yerine kırılganlıkla çalışmayı tercih
eden Akgün maddeyi geçirgen ve kolektif bir özne olarak ele alır. Böylece ortak bir
duyumsama alanı yaratarak ekolojik kayıp ve onarıma dair şiirsel karşılaşmalara alan açar.
2025’te çalışmaları Upcycle İstanbul Sanat & Tasarım Festivali’nde (Müze Gazhane,
İstanbul) sergilendi; aynı yıl Akbank Sanat’ta çevrimiçi atölye programı “Malzeme:
Biyomateryal, Güncel Sanat ve Ekolojik Denemeler”i yürüttü. Yıkıntılar Arasında Araştırma
ve Sanat İnisiyatifi ile Ayça Yüksel ortaklığında “Şehrin Yoldaş Türleri Peşinde: Yedikule
Bostanları” projesini gerçekleştirdi. Aynı yıl Rast Galeri’de “ÜÇGEN: Bir Diyalog”
sergisinin ilk edisyonunda yer aldı. 2024’te çalışmaları “Sediment” (Küratörler: Dicle Beştaş
ve Başak Şenova, <rotor> Center for Art, Graz) ve “Yeryüzü Halleri / States of the Earth”
(Küratörler: Burcu Çimen ve Didem Yazıcı, Yapı Kredi Kültür Sanat, İstanbul) sergilerinde
yer aldı. Aynı yıl Barbara Schmid ile “Köklerle Bağ Kurmak / Connecting with Roots”
atölyesini <rotor>’da; Dicle Beştaş ile “Çoklu Zamansallıklar ve Ortak Yaşam Pratikleri”
atölyesini Yapı Kredi Kültür Sanat’ta yürüttü. Malatya Turgut Özal Üniversitesi’nde “Sanat ve Tasarımda Biyomateryaller: Doğanın Yaratıcı Atölyesi” semineri ve “Biyomateryal
Araştırmaları ve Uygulamaları: Biyoplastik Üretimi” atölyesini gerçekleştirdi. Araştırma
odaklı “Aktif Peyzajlar” projesi CultureCIVIC tarafından desteklendi. 2024’te İKSV SaDe –
Sanatçı Destek Fonu ve Prince Claus Fund – Seed Award ile ödüllendirildi.
